Қазақстан Республикасы Конституциясының 18-бабы

2-тармағын ресми түсiндiру және «Заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға қарсы iс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының және «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға қарсы iс-қимыл мәселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының Қазақстан Республикасының Конституциясына

сәйкестiгiн тексеру туралы

 

Қазақстан Республикасы Конститутциялық Кеңесiнiң

2009 жылғы 20 тамыздағы № 5 Нормативтiк қаулысы

 

Қазақстан    Республикасы    Конституциялық    Кеңесi, Төраға И.И.Рогов, Кеңес  мүшелерi I.ЖБақтыбаев,   Н.В.   Белоруков, А.Н.    Жайылғанова,    В.А. Малиновский, А.М. Нұрмағамбетов, Ү.М. Стамқұлов қатысқан құрамда, мыналардың:

Қазақстан  Республикасы  Парламентi  Сенаты  Төрағасының өкiлi – Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты Төрағасының орынбасары А.С. Судьиннiң,

Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсi Төрағасының өкiлдерi – Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсiнiң депутаттары Н.Н. Турецкийдiң, М.А. Айсинаның және Қазақстан Республикасы     Парламентi     Мәжiлiсi     Аппаратының     басшысы Е.Н. Дошаевтың,

Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң өкiлдерi - Қазақстан Республикасының Әдiлет вице-министрi Д.Р.Құсдәулетовтiң және Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгiнiң Қаржы мониторингi жөнiндегi комитетiнiң төрағасы М.С.Өтебаевтың,

Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының өкiлi – Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының судьясы Ж.Н.Бәйiшевтiң,

Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының өкiлi – Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бiрiншi орынбасары И.Д. Меркельдiң қатысуымен, өзiнiң ашық отырысында Қазақстан Республикасы Парламентi Сенатының Төрағасы Қ.К. Тоқаевтың және Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсiнiң   Төрағасы О.Б. Мұхамеджановтың, Қазақстан Республикасының Парламентi 2009 жылғы 17  маусымда қабылдаған, «Заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға қарсы iс-қимыл туралы» Қазақстан Республикасының Заңын және «Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға  қарсы  iс-қимыл  мәселелерi  бойынша  өзгерiстер мен   толықтырулар   енгiзу   туралы»   Қазақстан   Республикасының Заңын Конституцияға сәйкестiгi тұрғысында қарау жөнiндегi өтiнiшiн, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсiнiң Төрағасы О.Б. Мұхамеджановтың Қазақстан Республикасы Конституциясының 18-бабы 2-тармағын: «әркiм өзiнiң жеке салымдары мен жинаған қаражатының ... құпиялылығы сақталуына құқығы бар. Бұл құқықты шектеуге заңда тiкелей белгiленген реттер мен тәртiп бойынша ғана жол берiледi» деген нормалары бөлiгiнде ресми түсiндiру жөнiндегi өтiнiшiн қарады.

Конституциялық iс жүргiзу материалдарын зерделеп, баяндамашы – Конституциялық Кеңестiң мүшесi I.Ж. Бақтыбаевтың хабарлауын, отырысқа қатысушылардың сөйлеген сөздерiн тыңдап, сарапшы – Қазақ гуманитарлық-заң университетiнiң Азаматтық- құқықтық  зерттеулер институтының  директоры, азаматтық құқық   кафедрасының   меңгерушiсi,   заң   ғылымдарының  докторы Т.Е. Қаудыровтың, Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетiнiң   мамандары заң ғылымдарының докторы, профессор Е.М. Абайдiлдиновтiң, заң ғылымдарының докторы, профессор Ж.Д. Бұсырмановтың, заң ғылымдарының докторы, профессор Ш.В. Тлепинаның, Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетiнiң жанындағы Мемлекет және құқық институтының мамандары Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигi, заң ғылымдарының докторы, профессор Ғ.С. Сапарғалиевтiң, заң ғылымдарының кандидаты, доцент А.А. Караевтың, заң ғылымдарының кандидаты, доцент В.В.Мамоновтың  қорытындыларымен, сондай-ақ iс жүргiзудiң өзге де материалдарымен танысып шығып, Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесi

 

АНЫҚТАДЫ:

 

Қазақстан        Республикасы        Конституциялық        Кеңесiне 2009 жылғы 18 маусымда Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты Төрағасының және Қазақстан Республикасы Парламентi Мәжiлiсi Төрағасының, Қазақстан Республикасының Парламентi 2009 жылғы 17 маусымда қабылдаған, «Заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға   (жылыстатуға)   және   терроризмдi   қаржыландыруға қарсы  iс-қимыл  туралы»  Қазақстан  Республикасы  Заңының  және

«Қазақстан Республикасының кейбiр заңнамалық актiлерiне заңсыз жолмен алынған кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға қарсы iс-қимыл мәселелерi бойынша өзгерiстер мен толықтырулар енгiзу туралы» Қазақстан Республикасы Заңының   Конституцияға   сәйкестiгiн   қарау   жөнiндегi   өтiнiшi,  ал 2009  жылғы  17  шiлдеде  -  Қазақстан  Республикасы  Парламентi Мәжiлiсi  Төрағасының Қазақстан Республикасы  Конституциясының 18-бабы 2-тармағын: «әркiм өзiнiң жеке салымдары мен жинаған қаражатының ... құпиялылығы сақталуына құқығы бар. Бұл құқықты шектеуге заңда тiкелей белгiленген реттер мен тәртiп бойынша ғана жол берiледi» деген нормалары бөлiгiнде ресми түсiндiру жөнiндегi, Қазақстан Республикасының Парламентi осы заңдарды қабылдаған кезде туындаған сұрақтарға байланысты, өтiнiшi келiп түстi.

«Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы» 1995 жылғы 29 желтоқсандағы № 2737 Қазақстан Республикасы Конституциялық заңының       26-бабының 2-тармағына сәйкес, аталған өтiнiштер Конституциялық Кеңестiң 2009 жылғы 17 шiлдедегi № 6/1 қаулысымен бiр конституциялық iс жүргiзуге бiрiктiрiлдi.

Аталған  өтiнiштердi  қараған  кезде,  Конституциялық   Кеңес келiп түскен заңдардың конституциялығын тексеруден бұрын Конституцияның 18-бабының 2-тармағына ресми түсiндiрме берiлуi тиiс деп есептейдi.

Қазақстан  Республикасы  Конституциясының  нормаларын және қаралып отырған өтiнiштiң материалдарын талдаған кезде Конституциялық Кеңес мынаны негiзге алды.

1. Конституцияның 1-бабының 1-тармағына сәйкес Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары, бұл жалпы адамзат құндылықтарының басымдығы    болатынын    айғақтайды    (Конституциялық    Кеңестiң 2001 жылғы 21 желтоқсандағы № 18/2 және 2006 жылғы 13 шiлдедегi № 4 қаулылары).

Конституциялық Кеңестiң бiрқатар қаулыларында, адамның құқықтары   мен   бостандықтарына   мемлекет   Конституцияда   және соған сәйкес келетiн нормативтiк құқықтық актiлерде белгiленген шектерде кепiлдiк бередi және осы құқықтар мен бостандықтарды iске асырудың шарттары мен тәртiбiн айқындайтын заңдар мен өзге де нормативтiк құқықтық актiлердi әзiрлеу және қабылдау кезiнде олар негiз етiп алынады. Бұл аталған ереже Қазақстанда қолданылатын құқықтың тұжырымдамалық негiзi болып табылады, деп атап өтiлген (Конституциялық Кеңестiң 1996 жылғы 28 қазандағы № 6, 2003 жылғы 10 маусымдағы № 8 және 2007 жылғы 18 сәуiрдегi № 4 қаулылары).

Конституцияның 18-бабының 2-тармағында: «әркiм өзiнiң жеке салымдары мен жинаған қаражатының ... құпиялылығы сақталуына құқығы   бар.   Бұл   құқықты   шектеуге   заңда   тiкелей   белгiленген реттер мен тәртiп бойынша ғана жол берiледi», деп белгiленген. Конституцияның 39-бабының 1-тармағына сәйкес «адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтары конституциялық құрылысты қорғау, қоғамдық тәртiптi, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын сақтау мақсатына қажеттi шамада ғана және тек заңмен шектелуi мүмкiн».

Конституцияның 39-бабының 3-тармағында баянды етiлген, ешбiр жағдайда да шектелмеуге тиiс құқықтар мен бостандықтар тiзбесiне Конституцияның  18-бабымен көзделген құқықтар енгiзiлмеген (Конституциялық Кеңестiң 2002 жылғы 5 тамыздағы № 5 қаулысы). Демек, жеке салымдар мен жинаған қаражаттың құпиялылығы сақталуына құқығын шектеу заң шығарушының айрықша құзыретi болып табылады. Қаралып отырған өтiнiшке қатысты бұл, заң шығарушының басқа бiр мемлекеттiк органға немесе лауазымды тұлғаға жеке салымдар мен жинаған қаражаттың құпиялылығын шектеудiң шектерiн заңға тәуелдi нормативтiк құқықтық актiлермен реттеуге өкiлеттiк беруге хақылы еместiгiн бiлдiредi.

Конституцияның 18-бабы, Негiзгi Заңның 6-бабы     2-тармағының және 26-бабы 4-тармағының нормаларымен жинақтала келе, меншiк иесiне өзiнiң жеке салымдары мен жинаған қаражатына иелiк ету, оларды пайдалану және оларға билiк ету құқығын, ақшалай немесе өзге  бiр  мүлiктiк  сипаттағы  өзiне  тиесiлi  қаражатты  орналастыру, соның iшiнде, банктiк салымдар мен өзге бiр шоттарда, шаруашылық жүргiзушi субъекттердiң жарғылық капиталдарында орналастыру және кәсiпкерлiк пен өзге бiр шаруашылық қызметiнiң заңмен рұқсат етiлген нысандарында пайдалану арқылы осы көрсетiлген құқықтарды iске асыру құқығын бередi.

Әркiмнiң өзiнiң жеке салымдары мен жинаған қаражатының құпиялылығы сақталуына конституциялық құқығын қорғау бiрқатар заңдармен,   солардың   iшiнде,   1994   жылғы   27   желтоқсандағы №   268-ХIII   Қазақстан   Республикасының   Азаматтық   Кодексiмен (Жалпы   бөлiм),   «Салық   және   бюджетке   төленетiн   басқа   да мiндеттi төлемдер туралы» 2008 жылғы   10 желтоқсандағы № 99-IV Қазақстан Республикасының Кодексiмен, «Жеке кәсiпкерлiк туралы» 2006 жылғы 31 қаңтардағы № 124-III Қазақстан Республикасының Заңымен,  «Қазақстан  Республикасындағы  банктер  және  банк қызметi туралы» 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444 Қазақстан Республикасының Заңымен,  «Бағалы   қағаздар   рыногi   туралы» 2003 жылғы 2 шiлдедегi  №461-II Қазақстан Республикасының Заңымен қамтамасыз етiледi.

Конституцияның және жоғарыда санамалап айтылған заңдар нормаларының мазмұнын негiзге ала отырып, салымшының өзi туралы,  оған  тиесiлi  ақша  немесе  өзге  мүлiк  туралы,  солардың iшiнде,  банктiк  салымдары,  өзге  де  шоттары  мен  жинаған қаражаты туралы, шаруашылық жүргiзушi субъекттердiң жарғылық капиталдарындағы үлестерi және өзге де мүлкi, сондай-ақ олармен жасалатын операциялар туралы заңмен қорғалатын кез келген, тұлғала