Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнің

1999 жылғы 29 қарашадағы № 24/2 қаулысы

 

Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi Төраға Ю.А. Ким, Кеңес мүшелерi Ж.Д. Бұсырманов, А. Есенжанов, Қ.Ә. Омарханов және В.Д. Шопин қатысқан құрамда, өтiнiм субъектiсiнiң өкiлi С.Ғ. Темiрболатовтың қатысуымен, өзiнiң ашық отырысында Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты Төрағасы Ө. Байгелдiнiң Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабы 5-тармағын, 51-бабы  2-тармағын,  95-бабы  1-тармағын  ресми  түсiндiру  туралы өтiнiмiн қарады.

Конституциялық iс жүргiзу материалдарымен таныса келе, баяндамашылар Қ.Ә. Омарханов пен В.Д. Шопиннiң хабарламасын, өтiнiм субъектiсi өкiлiнiң сөздерiн тыңдап, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi мынаны

 

АНЫҚТАДЫ:

 

Конституциялық Кеңеске 1999 жылғы 25 қарашада Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты Төрағасының Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабы 5-тармағына, 51-бабы 2-тармағына, 95-бабы 1-тармағына ресми түсiндiрме беру туралы өтiнiмi келiп түстi.

Бұл орайда өтiнiм субъектiсi, Сенаттың сайланатын депутаттарының жартысы әрбiр үш жыл сайын қайта сайланып отыратынын негiзге алып, және Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты депутаттарының жартысы 1997 жылғы 8 қазанда төрт жыл мерзiмге сайланғанын, ал Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты депутаттарының екiншi жартысы 1999 жылғы 17 қыркүйекте алты жыл мерзiмге сайланғанын ескере отырып, жоғарыда аталған конституциялық нормалар өзара қалай үйлесетiнiн анықтауды сұрайды.

Жиналған материалдарды зерделеп және Қазақстан Республикасы Конституциясының нормаларын талдап шығып, Конституциялық Кеңес мынаны негiзге алады.

Республика Конституциясының 50-бабының 5-тармағы Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiн – алты жыл, Мәжiлiс депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiн – бес жыл деп белгiлейдi. Республика Конституциясының 51-бабының 2-тармағында Сенаттың сайланатын депутаттарының жартысы әрбiр үш жыл сайын қайта сайланып отыратыны көзде тұтылған. Келтiрiлген конституциялық нормалар жаңадан (екiншi) сайланған Қазақстан Республикасы Парламентiнiң депутаттарына қолданылады.

«Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 5-тармағына ресми түсiндiрме беру туралы» Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң 1999 жылғы 15 наурыздағы № 1/2 қаулысына сай, 1998 жылғы 7 қазандағы редакциясындағы Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабының 5-тармағымен белгiленген Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты мен Мәжiлiсi депутаттарының өкiлеттiк мерзiмдерi бiрiншi сайланған Парламент депутаттарына қолданылмайды.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 49-бабы 2-тармағына сәйкес бiрiншi сайланған Қазақстан Республикасы Парламентiнiң өкiлеттiгi жаңадан сайланған Парламенттiң бiрiншi сессиясы жұмысқа кiрiскен кезде аяқталады, ал жаңадан (екiншi) сайланған Парламенттiң өкiлеттiгi осы сессияның ашылу сәтiнен басталады.

Екiншi сайланған Парламент Сенаты депутаттарының сайланатын бөлiгi жартылай 1997 жылғы қазанда сайланған депутаттардан тұрады. Бұл орайда олардың өкiлеттiк мерзiмiнiң жартысы (екi жыл) бiрiншi сайланған Парламенттiң жұмыс iстеу кезеңiне тура келедi және жаңадан сайланған Парламенттiң бiрiншi сессиясы жұмысқа кiрiскенге дейiн аяқталады. Жаңадан сайланған Парламенттiң бiрiншi сессиясы ашылысымен-ақ олар екiншi сайланған Парламенттiң депутаттары болып табылады және олардың қалған өкiлеттiк мерзiмi Конституцияның 50-бабының 5-тармағы белгiлеген Парламент Сенаты депутаттарының жалпы өкiлеттiк мерзiмiнiң (алты жыл) жартысын, яғни, үш жылды құрайды.

Демек, 1997 жылы сайланған Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмi 2002 жылы аяқталады. Республика Конституциясының 51 бабы 2-тармағына сәйкес олардың қайта сайлануы бұл мерзiм аяқталуға кемiнде екi ай қалғанда өткiзiлуге тиiс.

Баяндалғандар Республика Конституциясында Парламент депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiнiң өзгертiлуiне және оның iзiнше парламент құрамының қайта сайлануына байланысты, Сенаттың 1997 жылғы қазанда сайланған депутаттары, бiрiншi сайланған Парламенттiң төрт жылдық өкiлеттiк мерзiмiнiң жартысынан және екiншi сайланған Парламент Сенатының алты жылдық өкiлеттiк мерзiмiнiң жартысынан тұратын бес жылдық өкiлеттiк мерзiмге ие болатынын дәлелдейдi.

Республика Конституциясының 95-бабының 1-тармағы тек бiрiншi сайланған Парламент Сенаты депутаттарына қолданылады.

Баяндалғанның негiзiнде, Қазақстан Республикасы Конституциясының 72-бабы 1-тармағының 4) тармақшасын, Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы» конституциялық заң күшi бар Жарлығының 32, 33 және 37-баптарын басшылыққа ала отырып, Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабы 5-тармағының, 51-бабы 2-тармағының, 95-бабы 1-тармағының нормасын ресми түсiндiруге байланысты

 

ҚАУЛЫ ЕТЕДi:

 

1. Сенат депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiн – алты жыл, Мәжiлiс депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiн – бес жыл деп белгiлейтiн Қазақстан Республикасы Конституциясының 50-бабы 5-тармағының нормасын, бұл мерзiмдер Қазақстан Республикасы Парламентi депутаттарына екiншi сайланудан бастап қолданылады деп түсiну керек.

2. Қазақстан Республикасы Конституциясының 51-бабының 2-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасы Парламентi Сенаты депутаттарының 1997 жылғы қазанда сайланған жартысын қайта сайлау, олардың екiншi сайланған Парламент құрамындағы үш жылдық өкiлеттiк мерзiмi аяқталуға кемiнде екi ай қалғанда өткiзiлуге тиiс.

3. Қазақстан Республикасы Конституциясының 95-бабының 1-тармағы тек бiрiншi сайланған Парламент Сенатының сайланатын депутаттарының өкiлеттiк мерзiмiн белгiлейдi.

4. Қазақстан Республикасы Конституциясының 74-бабы 3-тармағына сәйкес осы қаулы оны қабылдаған күннен бастап күшiне енедi, шағымдануға жатпайды, Республиканың бүкiл аумағында жалпыға бiрдей мiндеттi және Қазақстан Республикасы Конституциясының 73-бабы 4-тармағында көзделген жағдайларды ескере отырып, түпкiлiктi болып табылады.