Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесінiң

1997 жылғы 6 наурыздағы № 3Нормативтік қаулысы

 

ҚР Конституциялық Кеңесінің 18.06.04 жылғы № 7, 08.11.07 жылғы № 9 және 17.04.17 жылғы № 2 қаулыларымен осы қаулының жекелеген ережелері алып тасталды.

 

Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi құрамында Төраға Ким Ю.А. және Кеңес мүшелерi Акуев Н.И., Ықсанов О.Қ., Мамонов В.В., Сабикенов С.Н., Темiрболатов С.Ғ., Шопин В.Д. бар, өтiнiш жасаушы субъекттiң – Қазақстан Республикасы Президентiнiң өкiлi - Президент Әкiмшiлiгiнiң заң шығару және сот жүйесi мәселелерi жөнiндегi бөлiмнiң аға сарапшысы А.Ж. Төкеевтiң, Қазақстан Республикасы Әдiлет министрi К.А. Калпаковтың, Қазақстан Республикасының қылмыстық-iс жүргiзу бойынша заң шығару маманы, Әл-Фараби атындағы Қазақ Мемлекеттiк Ұлттық Университетiнiң «Сот iсi» кафедрасының доцентi, заң ғылымының кандидаты Е.Е. Ерешевтiң қатысуымен Қазақстан Республикасы Конституциясы 72-бабының 1-тармағы 4) тармақшасының, Қазақстан  Республикасы Президентiнiң Конституциялық заң күшi бар «Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесi туралы» Жарлығы 17-бабының 3-тармағы 1) тармақшасының негiзiнде Республика Президентi Н.Ә. Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Конституциясының кейбiр нормаларын ресми түсiндiру жөнiндегi өтiнуiн ашық мәжiлiсте қарап,

 

ҰЙҒАРДЫ:

 

Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесiне 1997 жылғы 10 ақпанда Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә. Назарбаевтан Қазақстан Республикасы Конституциясының кейбiр нормаларын ресми түсiндiру туралы оны түсiндiру үшiн Конституциялық Кеңеске төмендегiдей мәселелердi ұсынған өтiнуi келiп түстi.

1. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабының 1-тармағына сәйкес Жоғарғы Соттың Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген құқықтарға қатысты нормативтi қаулылар шығару құқығы бар ма? Сол тұрғыдан алғанда, Жоғарғы Сот Конституцияның сот тәжiрибесi жөнiндегi кейбiр ережелерiне түсiнiк бере ала ма?

2. Конституцияның 4-бабының 1-тармағында көрсетiлген басқа да нормативтi құқықтық актiлерге қандай нормативтiк құқықтық актiлер жатады?

3. Соттылық туралы қылмыстық-iс жүргiзу және азаматтық iс жүргiзу кодекстерiнiң қандай нормаларын Конституцияның 77-бабының 3-тармағы 3) тармақшасында белгiленген тиiстi конституциялық принципке сәйкес келедi деп тануға болады? Жоғарыда тұрған сот iс жүргiзу заңын басшылыққа ала отырып, өз өндiрiсiне төменгi соттың қарауына жататын кез-келген iстi алуға, сондай-ақ iстi басқа сотқа беруге құқықты ма? Қазақ КСР Азаматтық iс жүргiзу кодексiнiң

122-бабында көрсетiлген жағдайда, сот iс соттылығын өзгерте ала ма?

4. Республика Конституциясының 14-бабының 1-тармағында белгiленген жақтардың тең құқықтық принципi тұрғысынан алғанда прокурорларға iс жүргiзудiң басқа жақтарынан гөрi үлкен iс жүргiзу құқығы берiлген заңдылық конституциялық болып табыла ма?

5. Прокуратура Конституцияның 83-бабының 1-тармағына сәйкес, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарына қайшы келетiн заңдар мен басқа да құқықтық актiлерге наразылық бiлдiре ала ма? Осыған байланысты прокуратураның сот шешiмiне наразылық бiлдiру құқығы көрсетiлген өкiлеттiкте қамтыла ма?

6. Прокуратурадан басқа өзге де мемлекеттiк органдар сотта қылмыстық қудалау мәселесi бойынша (мәселен, Мемлекеттiк тергеу комитетi) мемлекет мүддесiн бiлдiре ала ма?

7. Ант берген соттар институтын құру туралы ұсыныс соттардың тұрақты судьялардан тұратындығы белгiленген Конституцияның 79-бабының 1-тармағындағы талаптарға қайшы келмей ме?

Аталған өтiну бойынша баяндамашы Конституциялық Кеңестiң мүшесi С.Ғ.Темiрболатовты, өтiну субъектiсiнiң өкiлi А.Ж. Төкеевтi және маман Е.Е. Ерешевтi тыңдап және келiп түскен конституциялық өндiрiс материалдарын талқылай келе, Қазақстан Республикасының  Конституциялық Кеңесi өтiну субъектiсi – Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә. Назарбаев қойған мәселенi, сондай-ақ Конституциялық Кеңестiң өтiнуде көрсетiлген Қазақстан Республикасы Конституциясының 14-бабы 1-тармағын, 77-бабының 3-тармағы 3) тармақшасын және 79-бабының 1-тармағын және 83-бабының 1-тармағын түсiндiру кезiндегi құзырын ескерiп, мыналарды атап көрсетедi:

1. Қазақстан Республикасы Конституциясының 4-бабы 1-тармағының ережесiне сәйкес, Жоғарғы Соттың заңды (оның нормаларын) қолдану мәселелерi жөнiндегi соттарға берген түсiндiрулерi бар ондай қаулысы ғана нормативтi ретiнде қаралады және онда субъектiлердiң сот iсiн жүргiзу саласындағы нақты ережесi тұжырымдалады. Республиканың барлық соттары үшiн мiндеттi болып табылатын мұндай нормативтi қаулы Қазақстан Республикасының Конституцияны қоса алғанда, сот тәжiрибесiнде қолданатын заң нормаларын мәселелерi бойынша шығарылады. Бұл жерде Жоғарғы Сот 72-бапқа сәйкес Конституция нормаларын ресми түсiндiру Қазақстан Республикасының Конституциялық Кеңесiнiң құзырына жататындығын ескеруi тиiс.

4-баптың 2-тармағына сәйкес, Республика Конституциясының жоғары тiкелей заң күшi бар және ол Республиканың барлық аумағында қолданылады. Бұл конституциялық ережеге сәйкес, соттардың iстi қарағанда барлық қажеттi жағдайда Республика Конституциясын тiкелей күшi бар акт ретiнде қолданғандары жөн.

Конституцияның 4-бабының 1-тармағы Жоғарғы Соттың нормативтi қаулыларын Қазақстан Республикасының қолданылып жүрген құқығына жатқызғандықтан, ал осы баптың 2-тармағы Конституцияның үстемдiгiн және оның нормаларының тiкелей күшi бар екендiгiн бекiткендiктен, Жоғарғы Сотың Қазақстан Республикасы Президентiнiң конституциялық заң күшi б